De Hangmat

Piet was een jaar of veertien. Nou ja, niet qua leeftijd maar wel qua gedrag. Er was nog nooit officieel onderzoek naar gedaan maar iedereen die hem kende, kwam uiteindelijk tot die conclusie. Het was duidelijk dat hij qua sociale en emotionele ontwikkeling was blijven hangen rond die leeftijdsfase.

Zijn hele leven was hij redelijk beschermd opgevoed. Hij had geen vervolgopleiding gedaan en had nog nooit gewerkt. Een groot deel van zijn volwassen leven woonde hij bij zijn ouders, alleen werden die een dagje ouder en konden zij de zorg voor Piet niet meer aan. In eerste instantie sprongen zijn broers en zussen nog regelmatig bij. Maar die vonden dat het nu misschien wel tijd was voor hun broertje om zélf zijn broek op te houden – los van het feit dat zij ook allemaal een druk gezinsleven hadden – en werd er hulp ingeschakeld.

Eerst werd er een psychodiagnostisch onderzoek ingesteld. Ze zaten met hun inschatting van veertien jaar aardig in de buurt. Op sommige gebieden scoorde Piet iets hoger, op andere juist wat lager. Hij had een licht verstandelijke beperking en we hadden hier, simpel gezegd, te maken met een puber in het lichaam van een volwassen man. De uitslag verbaasde overigens niemand. Ondertussen was Piet qua leeftijd al heel wat jaartjes verder en zou hij binnenkort zijn achtenveertigste verjaardag vieren.

Met het onderzoeksrapport kon nu de juiste ondersteuning ingeschakeld worden. Hij kreeg begeleiding van een maatschappelijke organisatie. Ze hielpen hem om een bijstandsuitkering aan te vragen en hij kreeg een fijn huurhuisje. Voor het eerst in ruim veertig jaar stond Piet op eigen benen. Natuurlijk wel met thuisbegeleiding, maar hij had nu het rijk voor zichzelf alleen. In de loop der tijd kwam men er achter dat Piet en financiën geen goede combinatie was. Er ontstonden al snel huurachterstanden en ook andere vaste lasten werden niet altijd betaald. Het maken van een maandbudget voor bijvoorbeeld de boodschappen was hem geheel onbekend. Als hij al boodschappen deed, kocht hij vooral snoep en chips en koek en liters cola. Koken deed hij niet. Hij bestelde (soms meerdere keren per dag) eten via thuisbezorgd. Met een bijstandsuitkering ben je op die manier heel snel door je geld heen, ervaarde dus ook Piet. Het verklaarde misschien ook waarom hij de huur vaak niet betaalde. Er werd daarom besloten om beschermingsbewind aan te vragen.

En zo belandden we op het punt dat Piet, samen met zijn begeleidster Angela, bij mij aan tafel zat om het bewind op te starten. Hij zat onderuitgezakt tegenover me met zijn armen over elkaar geslagen en zijn benen languit onder de tafel. Angela, die naast hem zat, gaf hem een kleine por met haar elleboog en gebood hem om wat rechtop te gaan zitten. Met een “pffff’ schoof hij met duidelijke tegenzin wat omhoog in zijn stoel.

Ik keek hem vriendelijk aan. ‘Ha Piet, leuk om je weer te zien.’

Hij trok spottend een wenkbrauw op en mompelde: ‘Ja, vast.’

‘Nou, Piet, doe niet zo raar!’ riep Angela. ‘We hebben het hier over gehad.’

Mokkend haalde hij zijn schouders op. ‘Whatever,’ en hij rolde met zijn ogen.

Ik schoot in de lach. Niet de meest professionele reactie natuurlijk, maar een paar minuten daarvoor, toen hij de spreekkamer binnenstapte, had hij mijn uitgestoken hand genegeerd en was de wat mollige man met grote bos donkerblonde krullen me snuivend voorbij gelopen om vervolgens op de stoel neer te ploffen. En een paar minuten dáárvoor was hij met grote passen stampend en met zwaaiende armen ons kantoor binnen gemarcheerd. Dat had ik door het raam kunnen zien vanaf mijn bureau. Die rollende ogen waren voor mij dus simpelweg de druppel.

Piet keek me grijnzend aan en begon vervolgens te grinniken.

‘Weet je waarom je hier bent?’ vroeg ik hem nadat ik mijn gezicht weer in de plooi had.

Hij keek met een schuin oog naar Angela. ‘Hm, ja hoor. Omdat ik niet zo handig ben met mijn geld.’ Hij perste zijn lippen op elkaar en keek me een klein beetje schuldbewust aan.

Ik knikte. ‘Heb je vroeger wel eens zelf voor je financiën moeten zorgen?’

‘Wat bedoel je?’

‘Nou, heb je wel eens eerder rekeningen moeten betalen. Of boodschappen moeten doen bijvoorbeeld?’

Hij maakte schamperend een klein keelgeluidje. ‘Nee!’ riep hij op een toon alsof het echt een hele domme vraag was.

‘Heb je wel eens gekookt voor jezelf?’

Hij keek me aan alsof hij water zag branden.

‘Het huishouden gedaan?’ vroeg ik voorzichtig.

Angela schudde enthousiast haar hoofd. Piet ontweek mijn blik maar kreeg wel weer een grote grijns op zijn gezicht.

‘Ah,’ reageerde ik naar Angela. ‘Een mooie uitdaging dus voor jou.’

‘Yep,’ antwoordde ze. ‘Dat staat ook in het plan dat we samen hebben opgesteld, hè Piet?’

‘Hm hm,’ was zijn reactie. Hij klonk niet heel enthousiast.

“Wat doe je nu zoal de hele dag?’ vroeg ik hem.

Hij haalde nonchalant zijn schouders op. ‘Beetje gamen,’ antwoordde hij. Call of Duty was zijn favoriete spel.

Angela zuchtte diep. ‘Ja,’ zei ze, ‘een beetje gamen van vroeg in de ochtend tot laat in de avond.’

‘Ah,’ zei ik, ‘dat spel ken ik wel.’ Ik had op dat moment thuis een puber zitten die dat spel ook graag speelde. En dan ook het liefst van vroeg in de ochtend tot laat in de avond. Of nacht. Wat natuurlijk niet gebeurde – geen haar op ons hoofd die dat zou goedvinden – maar hij wílde dat wel. Ik schatte in dat hij erg jaloers zou zijn op Piet hier, die kon doen en laten wat hij wilde. ‘Speel je op de PC of op de Playstation?’

‘Op een oude Playstation,’ antwoordde Piet. ‘Maar ik wil eigenlijk een game-PC kopen.’ Vervolgens begon hij en hele rits aan onderdelen op te ratelen om de beste game-PC mee te kunnen bouwen. Termen als “processor” en “moederbord” en “videokaart” vlogen over de tafel.

Ik knikte weer een haalde toen mijn schouders op. ‘Ik ben bang dat dat nog wel eventjes zal gaan duren, want op dit moment heb je aardig wat schulden. Je hebt al een hele tijd je huur niet betaald en je verhuurder heeft nu zelfs al een vonnis om je te ontruimen.’

Hij keek me vragend aan.

‘Dat betekent dat ze je uit huis gaan zetten, tenzij we een oplossing kunnen vinden voor die grote huurachterstand.’

Hij haalde ongeïnteresseerd zijn schouders op maar keek er wel wat bedenkelijk bij.

We spraken af dat ik de verhuurder zo snel mogelijk zou laten weten dat het bewind opgestart werd en dat ik zou proberen om zijn dossier zo snel mogelijk in orde te maken om hem aan te melden bij de gemeente voor schuldhulpverlening. Dat was namelijk de enige oplossing voor zijn schulden. Als ik er voor kon zorgen dat zijn huur voortaan netjes op tijd betaald werd, was de kans groot dat de ontruiming niet door zou gaan.  

Ik startte dus direct met het aanschrijven van alle organisaties die van belang waren, zoals de gemeente en de belastingdienst, zijn verhuurder, telecomaanbieder, water- en energieleverancier en verzekeraars. Ik opende een beheer- en leefgeldrekening en binnen enkele weken had ik zijn financiën overgenomen. Komende maand zou er voor het eerst een uitkering gestort worden op de beheerrekening en vanaf dat moment zou ik voortaan de lopende huur kunnen betalen. De verhuurder ging ermee akkoord om de ontruiming nog niet door te zetten, zolang ik ook een kleine aflossing per maand zou doen. Vijftig euro was wel genoeg. Dat gaf mij de kans om het dossier verder op te starten en compleet te krijgen voor schuldhulpverlening. Ik verbaasde me een beetje over het gemak waarop alles was gegaan. Ik had echter beter moeten weten…

Het was niet veel later toen Angela me belde. ‘Mariëlle,’ begon ze, ‘Piet zit op Curaçao.’

‘Curaçao?’ herhaalde ik. ‘Hoe dan? Met wie?’

‘Ja, op Curaçao, alleen, voor een soort werkvakantie.’

Huh, dacht ik. Piet, alleen naar Curaçao? En Werken? Piet? Wérken? Ik was een beetje overdonderd.  

Angela had contact gehad met zijn zus. Die vertelde dat ze een familievriend hadden met een vakantiepark op Curaçao. Omdat zijn familie hem een uitje gunde en om hem ook wat werkervaring op te laten doen, hadden ze met die vriend afgesproken dat Piet daar een maandje naartoe mocht komen. De familie had zijn vliegticket betaald en Piet mocht kosteloos op het vakantiepark verblijven. Een all-inclusive accommodatie. Als tegenprestatie ging hij dan vijf halve dagen per week werken voor de onderhoudsdienst van het vakantiepark. Een beetje klusjes doen. De rest van de tijd mocht hij dan lekker vakantie vieren.

Ik was even stil. ‘En dat vindt iedereen een goed idee?’ vroeg ik uiteindelijk.

‘Nou ja,’ zei Angela, ‘hij zit er al.’

‘Tsja,’ reageerde ik. ‘Heeft hij wel toestemming van de gemeente?’

Nee, dat had hij niet. Hij had zonder overleg met wie dan ook (alleen zijn familie en die vriend waren op de hoogte) zijn koffers gepakt en was op het vliegtuig gestapt. En dat zou wel eens voor problemen kunnen zorgen. Je mag wanneer je een bijstandsuitkering ontvangt namelijk niet zomaar vertrekken naar het buitenland. Je hebt wel recht op vier weken vakantie per jaar, maar dat moet je van te voren doorgeven én je moet je bij terugkomst direct weer even melden bij de gemeente. De inkomensconsulente had niets van Piet gehoord. Ze zat sowieso al maanden te wachten op gegevens die Piet haar aan moest leveren maar wat hij steeds niet deed. Het geduld begon flink op te raken.

We probeerden contact te krijgen met hem, maar al onze belletjes werden genegeerd. We lieten de inkomensconsulente weten dat hij volgens zijn familie over een week of drie weer in Nederland zou zijn en beloofden om hem dan direct door te sturen naar de gemeente.

Maar drie weken later was Piet nog nergens te bekennen. Angela was bij hem thuis langs gegaan en ook daar was geen teken van leven. Zowel Angela als ik deden weer verschillende pogingen om hem te spreken te krijgen. We belden hem regelmatig op zijn mobiel, maar opnemen deed hij nog steeds niet. De maand daarop liet zijn inkomensconsulente me weten dat ze zijn uitkering stop gingen zetten. Die maand zou er geen inkomen meer binnenkomen. En zou ik dus geen huur kunnen betalen. De verhuurder had er genoeg van en liet er geen gras over groeien. Ze planden direct een ontruimingsdatum in.

We bleven proberen om Piet te bereiken maar hij bleef ons stelselmatig negeren. Ik had geen enkel middel meer om een ontruiming te voorkomen. Binnen enkele weken werd zijn woning leeg gehaald en belandden al Piet z’n bezittingen in een grote afvalcontainer. En omdat Piet nu geen inschrijfadres meer had in Nederland, werd hij uitgeschreven uit de BRP (Basisadministratie Personen) waardoor ook zijn zorgverzekering werd stopgezet. Ik hoopte maar dat hij niet ziek zou worden of zijn been zou breken tijdens zijn verblijf op Curaçao.

Als bewindvoerder kon ik op dit moment niet veel meer doen. Er was geen vermogen of inkomen om bewind over te voeren. Enkel een flinke schuldensituatie die door de huidige stand van zaken onoplosbaar was. Omdat ik geen idee had wat Piet uitspookte en wanneer hij weer terug zou zijn in Nederland, restte mij niet anders dan zijn dossier in een soort wachtstand te zetten.

We waren ondertussen weer aardig wat weken verder, toen Angela me belde. ‘Je raad nooit wie ik hier naast me heb zitten,’ begon ze. ‘Piet!’ beantwoordde ze haar eigen vraag voordat ik kon reageren. ‘We willen graag bij je langskomen.’

Niet veel later zaten ze weer tegenover me aan tafel. Piet z’n donkerblonde haar was iets lichter geworden en hij had een lekker kleurtje gekregen. Hij glimlachte naar me met zijn lippen strak op elkaar geperst. Het zag er daardoor meer uit als een opgelaten grimas.

‘Nou, wat een verrassing,’ begon ik. ‘Wat is er allemaal gebeurd?’

Piet begon onverstaanbaar te mompelen, dus Angela antwoordde. ‘We hebben ons gemeld bij de daklozenopvang zodat hij weer ingeschreven kan worden in de BRP en er is al een afspraak gemaakt om weer een bijstandsuitkering aan te vragen.’

Piet keek nu een beetje beteuterd. Hij was vorige week nietsvermoedend weer thuis gekomen, om er vervolgens achter te komen dat hij helemaal geen thuis meer had. En dat al zijn spulletjes voorgoed waren verdwenen. Hij logeerde nu bij een zus, maar dat was echt een tijdelijke noodoplossing.

‘We hebben het er ook over gehad dat we een woonruimte gaan zoeken voor hem met meer begeleiding. We hebben een aantal geschikte plekken in een van onze eigen woonlocaties. Daar staat hij nu op de wachtlijst. En we hopen dat jij het bewind weer op kunt gaan starten.’

Ze keken me allebei verwachtingsvol aan.

‘Ja, dat lijkt me geen probleem. Het oplossen van de schulden zal nu heel wat langer gaan duren, maar daar kan ik helaas niets meer aan veranderen. Ik ben alleen wel heel erg benieuwd wat er de afgelopen máánden allemaal gebeurd is?’

Angela begon te vertellen. Toen Piet net was gearriveerd op Curaçao had hij de eerste week nog redelijk zijn best gedaan. Maar al snel bleek dat Piet helemaal niet zo veel kon. En eigenlijk ook helemaal niet zoveel wílde.

De man tegenover me kreeg nu een wat schaapachtige blik op zijn gezicht.

Binnen een paar weken kwam hij gewoon maar niet meer opdagen voor zijn diensten. Omdat de familievriend erg op Piet gesteld was, maakte hij er geen probleem van. Piet zat niet in de weg en viel niemand lastig. Hij kon al die tijd dus lekker zijn gang gaan. Maar na drie maanden vond die vriend het toch wel een beetje genoeg worden. Er werd weer een vliegticket gekocht voor Piet en hij werd op het vliegtuig richting Nederland gezet.

‘Maar wat heb je al die maanden dan gedaan?’ vroeg ik verbijsterd.

‘Nou,’ zei Piet met een scheve grijns, ‘gewoon, lekker in de hangmat gelegen.’

Vond je het een interessant verhaal, of misschien juist grappig of ontroerend? Je kunt mijn werk steunen door een duimpje te geven, het verhaal te delen of door hieronder een bericht achter te laten.